Hogeland College Warffum

Foto: Gerard van Beek

Weidse vergezichten tussen de verspreid liggende windsingels van statige herenboerderijen. Daarboven het licht van eindeloze luchten die zijn stempel op het landschap van klei drukt. Door geboorte en op de fiets naar school in weer en wind is het in mijn DNA getekend. Voorouders die generatie op generatie dit land bewerkt hebben. Zij hebben met hun handen dit cultuurlandschap gemaakt. Een geladen landschap met oerkracht. 

Een inspirerend landschap dat ik dankbaar raadpleeg bij het ontwerpen van gebouwen. Gebouwen die stoer moeten zijn en die horen bij de grond waarop ze staan. Gebouwen die trots en robuust zijn, zelfs zwaar en afstandelijk in eerste instantie, maar tegelijkertijd aaibaar en licht als je ze eenmaal goed hebt leren kennen, als je ze gaat gebruiken. Zwaar én licht tegelijkertijd. Misschien zoals Groningers, als je ze beter hebt leren kennen. Een karakter met contrasten dus.

Dat karakter en contrast zit ook in dat mooie Groningse landschap. Het is plat, leeg en weids, maar niet kaal of saai. Terpen, Dijken en diepliggende maren geven profiel en een indrukwekkende ervaring aan het landschap. Staand op de dijk of op de terp van Rasquert is het perspectief spectaculair. Of wanneer je halverwege een schaatstocht uit het diepliggende Maar omhoog klimt om even te kijken waar je eigenlijk bent. Deze ‘detaillering’ van de ruimte van het landschap is wat het zo boeiend maakt. Het is groot én klein. Een vergezicht van 30 kilometer verandert spectaculair als je 5 meter hoger staat of wanneer je het net niet kunt zien omdat je met je hoofd onder de walkant zit. Het spel tussen de grote en de kleine maat maakt de ruimte tot een rijke inspiratie voor een architect.” 

– Erik Wiersema

W2009069 GVBF-ADP-HCW-079 homepage site2Foto: Gerard van Beek

W2009069 GVBF-ADP-HCW-111 (Large)

2-2018-06-28_WIE-RDV_0137bFoto: Rufus de Vries

In het ontwerp voor de nieuwe school zijn gebouw en landschap sterk verbonden. De school ligt op enige afstand van de straat, ligt statig op een groot gazon en krijgt daardoor een voornaam karakter. Zo’n bijna landschappelijke positie doet denken aan de klassieke Groningse herenboerderijen met hun grote gazons. Het ruime grasveld met kruisende voetpaden doet ook denken aan Engelse ‘colleges’ en oude Amerikaanse campussen, in bijvoorbeeld Oxford en Princeton. Het woord ‘campus’ dat zo verweven is met onderwijs, betekend letterlijk ‘veld’. 

Subtiele hoogteverschillen in het terrein – die zo karakteristiek zijn voor het Groningse landschap – reageren op de functies van het gebouw. Een deel van de school verheft zich, een ander deel ligt verdiept. De gymzaal ligt verlaagd in het terrein, aan de voorzijde van de school, op één lijn met de bibliotheek; uitnodigend naar het dorp gericht maar bescheiden in maat. De verlaging in het gras rond de gymzaal schept een amfitheater met zicht op de activiteiten binnen.

Met de weggraven grond van de gymzaal maken we een terp waarover het pad naar de entree licht omhoog loopt. De lichte verhoging van de terp geeft de bescheiden entree een voornaam en uitnodigend karakter. Het geeft toegang tot een ‘bel-etage’ zoals dat bij veel herenboerderijen op het Hogeland te vinden is. De verhoogde ligging geeft bijzonder zicht op het omliggende terrein. Dat geldt in het bijzonder voor de ‘huiskamer’ die direct naast de entreehal ligt. Van hieruit is ruim uitzicht op het sportterrein dat prachtig omkaderd is door de bestaande windsingel; ook al zo’n karakteristiek element uit het Groningse landschap. In onze visie komt dat optimaal tot zijn recht door het terrein aan te leggen als één doorgaand veld, doorsneden door voetpaden. Het terras naast de ‘huiskamer’ ligt op het zuiden, vrijwel exact in de as van de windsingel en de omsloten landschappelijke ‘kamer’ wordt daarmee in het totaalontwerp betrokken. In het hart van de school ligt een andere ‘omsloten kamer’: een binnentuin die als herinnering aan de oude school in een nieuwe vorm wordt teruggebracht. Deze tuin is echter kleiner, intiemer, met een speciaal karakter. 

W2009069 GVBF-ADP-HCW-060 featured image

W2009069 GVBF-ADP-HCW-003 (Large)Foto: Gerard van Beek

De vette Groningse klei – op z’n mooist in de winter in het omgeploegde land in eindeloze rijen gestrekte rollen; mooie tactiele vormen van dichtbij, versmeltend tot één groot vlak in de verte. De verbinding met de grond waarop het gebouw staat vráágt om een ontwerp in gebakken klei. Ons ontwerp is daarin duidelijk: gevel en (schuin) dak zijn uit dezelfde klei gemaakt. Baksteen en dakpannen in gelijke kleur en structuur. Eenheid in materiaal maakt de compositie van de verschillende vormen sterker. De compositie begint met lage muurtjes die zich tot ver in het terrein uitstrekken, naar het gebouw toe uit het gras omhoog groeien, versmelten met kromme en schuine gevelvlakken die omvouwen in dakvlakken en verder omhoog rijken tot aan de schoorsteen die als hoogtepunt van de compositie onder zich, in het hart van de school, op het kruispunt van entreehal, aula en watertuin, een open haard verbergt. De schoorsteen open haard is het enige element in het interieur dat in baksteen gemaakt is.

“Met zoveel klei verbaast het niet dat in Noord-Groningen een rijke baksteenarchitectuur te vinden is. Prachtige voorbeelden van Amsterdamse  school; met daarbij mijn persoonlijke favoriet: de villa aan de stationsweg in Winsum. Maar ook heel persoonlijk: het gemeenthuis van Berlage in Usquert met dat mooie torentje, waar in zeven jaar lang bijna elke dag langs fietste, gemaakt in een prachtige ruwe, diepbruine baksteen die zo uit de Groningse klei getrokken zou kunnen zijn. Bij het Groningse landschap denk ik niet aan de mooie vlammende oranje baksteen die uit de Groningse steenovens komt, maar eerder aan een meer aardse tint zoals Berlage, nota bene de ‘peetvader’ van de Amsterdamse School, die gebruikte. Een andere grootheid uit de architectuur, Mies van der Rohe, gebruikte ook zo’n steen in twee villa’s in Krefeld.”

–  Erik Wiersema

2-sportFoto: Rufus de Vries

Het publieke en openbare karakter wordt benadrukt door de plaatsing van bijzondere functies: de gymzaal en de aula liggen aan de voorzijde van het gebouw, naar het dorp gericht, direct naast de bibliotheek. De gymzaal heeft de mogelijkheid van een eigen toegang direct naast de bibliotheek, zodat deze buiten schooltijden door bewoners uit het dorp gebruikt kan worden, zonder dat de rest van het gebouw opengesteld hoeft te worden.

De representatieve uitstraling wordt in de eerste plaats gemaakt door de subtiele klassieke opbouw van de voorgevel: een ‘stevig’ middendeel met aan beide zijden lagere zijvleugels. Ten tweede door de verhoogde plaatsing van de entree die refereert aan de ‘klassieke’ bel-etage van herenboerderijen. De lange rechte looppaden door het gras, geflankeerd door muurtjes die leiden tot de transparante entree met royale luifel nodigen gebruikers van ver uit om binnen te komen.

w2009069_plattegrond_situatie

w2009069_plattegrond_bg

w2009069_plattegrond_1ste

w2009069_doorsnedes

Dat de architectuur op vele wijzen van menselijke maat is, is goed voelbaar in het functionele ontwerp van de gangen en de daarin opgenomen werkplekken. Heel bewust hebben wij middengangen, zonder daglicht zoveel mogelijk vermeden. De het weelderige daglicht maakt de gang en de werkplekken tot een aangename verblijfsplek voor mensen. Een ander voorbeeld is de positie van de ramen in het lokaal. Deze zijn als een soort grote omlijsting van het landschap heel bewust laag geplaatst. Staand wordt je blik enigszins naar beneden geduwd, waardoor je op heel natuurlijke wijze wordt uitgenodigd om te gaan zitten. Het gebouw communiceert tussen het menselijke lichaam en het landschap. Ook in technisch opzicht streven we naar een menselijke maat. We willen bijzondere aandacht aan voldoende ventilatie in de lokalen geven. Het concept van een ‘frisse school’ hoort ons inziens ook bij het ontwerpen met een menselijke maat.

De bijzondere functie zijn allen geclusterd aan de voorzijde van de school. Ze staan in open verbinding met elkaar – of visueel in het geval van de gymzaal. De entreehal en de hoofdrouting van de school doorkruisen deze ruimtes en delen ze op en kleinere ruimtes met elk een eigen karakter. De aaneengesloten ruimtes vormen door kleine hoogteverschillen een soort landschap in het interieur. De combinatie van verschillende sfeerplekken en de vermenging met de hoofdrouting maakt dit tot een uitdagende omgeving voor spontane ontmoetingen.

Het gevraagde oppervlak voor de aula is opgedeeld in meerdere plekken met verschillende sferen:

  1. een grote hoge ruimte aan de binnentuin, multifunctioneel bruikbaar
  2. een verhoogd platform met uitzicht in zowel de aula en de gymzaal (geschikt voor ontspanning als tafeltennis of darts). Op dit platform is ook de gevraagde fitnessruimte geplaatst eveneens met zicht op de gymzaal.
  3. een intieme ruimte als een soort grote huiskamer met uitzicht op het sportterrein. Hier bevind zich ook de uitgifte van de keuken.
  4. de al genoemde ‘lobby’/podium in de flexibele zone tussen de aula en de ‘huiskamer’. 

De hoogteverschillen tussen deze verschillende plateaus maken de ruimte tot een intern landschap met variatie in verblijfsplekken. Dit landschap geeft ruimte aan de behoefte aan groepsvorming en rangordes binnen de gemeenschap van leerlingen.    

W2009069 GVBF-ADP-HCW-045 (Large) featured imageFoto: Gerard van Beek

2-2018-07-11_WIE-RDV_1768BFoto: Rufus de Vries

W2009069 GVBF-ADP-HCW-051featured imageFoto: Gerard van Beek

In het bestaande praktijkgebouw aan de achterzijde van het gebouw worden onderwijsclusters geplaatst. Op de begane grond komen de lokalen voor de clusters maatschappij en wereld en de lokalen van het cluster exact. Op de verdieping krijgen de ondersteunende en administratieve functies een plek.

De nieuwbouw sluit met de twee hoofdgangen aan op het bestaande praktijkgebouw. In het gebouw worden deze verbonden, waardoor het gebouw functioneel ingesloten wordt in de overzichtelijke´acht’ van de gangenstructuur. Op de plaats van de huidige gang komt een multifunctionele zone ten behoeve van de lokalen van het exacte cluster. De huidige de entreehal wordt een multifunctioneel hart voor het cluster maatschappij en wereld.  

De huidige verbindingsgang met de bibliotheek wordt gehandhaafd. Deze is min of meer direct verbonden met het studiecentrum dat direct naast de bibliotheek ligt. 

De twee te behouden gebouwen zijn zeer verschillende in architectuur. De bibliotheek in baksteen, het praktijkgebouw in staal en kunststof gevelelementen. Het is niet eenvoudig om deze uitersten in harmonie samen te brengen. Op één belangrijke punt is er echter overeenkomst: beide gebouwen kenmerken zich door en relatief flauwe dakhelling. In ons ontwerp hebben we deze karakteristiek geadopteerd. Het ontwerp is een compositie van een aantal kleinere volumes (waardoor het gebouw zich beter voegt naar de schaal van de omgeving) met een vergelijkbare dakhelling. Behalve door dakhelling is er synergie tussen oud en nieuw door schaal en maat van de volumes. De nieuwe volumes vormt een schaalreeks tussen het grote praktijkgebouw en de kleine bibliotheek. Oud en nieuw vormen samen een totaalcompositie met variatie in maat, en samenhang in dakhelling.

Behalve door het bovenstaande wordt bibliotheek wordt als publiek gebouw op bijzondere wijze bij de nieuwbouw betrokken. De voorgevel van het nieuwe schoolgebouw ligt fors terug ten opzichte van de huidige situatie. De bibliotheek wordt daardoor meer zichtbaar. Vanuit de entree gezien vormen de volumes van de nieuwe school samen met het volumes van de bibliotheek een opbouwende reeks.

W2009069 GVBF-ADP-HCW-005 featured imageFoto: Gerard van Beek

Het gebouw heeft één laag, behoudens de verdieping van het bestaande praktijkgebouw. Dat geeft overzicht, gevoel van verbondenheid (niet ‘boven of beneden’) en goede toegankelijkheid (geen trappen / lift). De routing is eenvoudig, helder en overzichtelijk en zorg voor een goede verweving tussen nieuwbouw en bestaand gebouw. De gangen vormen in plattegrond een ‘acht’; twee gekoppelde rondgangen. Beide rondgangen lopen rond een binnentuin (2 hoven). De logistiek van de ‘acht’ is zeer functioneel; het is niet hiërarchisch er zijn altijd meerdere routes om van a naar b de gaan (dus ook altijd een kortste). Het is ook een zeer functionele indeling in verband met vluchtmogelijkheden bij calamiteiten.

Bijzonder in het ontwerp is het multifunctionele gebruik van de gangen en de daaruit voortvloeiende extra breedte (van 3

naar 4,5 meter). Op rustige momenten – buiten de piekmomenten van wisseling van lokalen – wordt de gang door eenvoudige ingrepen getransformeerd in een werkzone. De gangruimte wordt daardoor optimaal benut en is geen verloren ruimte gedurende het grootste deel van de dag. In het ontwerp is daarom veel aandacht besteed aan de kwaliteit van deze ruimte: de gangen liggen veel aan de rustgevende binnentuin met aangenaam daglicht. De school is door dit multifunctioneel gebruik van de gang ruim (breed), licht en compact (efficiënt). De brede multifunctionele gang die hierboven staat beschreven wordt gebruikt als multifunctionele ruimte voor de profielgroepen. De lokalen van één profielgroep liggen op een rij langs de gang. Er is direct zicht tussen lokaal en gang. Elke leraar heeft zo direct contact met zijn/haar leerlingen. Het gebruik is flexibel: Naar behoefte kan een leraar/lokaal meer werkplekken, dus meer lengte van de multifunctionele ruimte gebruiken.

W2009069 GVBF-ADP-HCW-052 (Large) featured imageFoto: Gerard van Beek

Het interieur is sober, maar warm. Ons bureau gebruikt graag een combinatie van licht hout en wit stucwerk. Het hout voor (delen van) de vloeren, in dit geval de aula en het podium/entree lobby. Ook de deurtjes van de lockers zien wij in licht hout.

Naast materiaalgebruik is in onze visie de lichtinval het

belangrijkste instrument om het interieur kwaliteit te geven. In de lokalen en in de aula willen kleine daklichten gebruiken die als een soort ‘natuurlijke’ spots het licht in de hoge ruimtes brengt. Daardoor kunnen de ramen in de gevels relatief laag geplaatst worden. De combinatie van laag uitzicht en licht van boven in een hoge ruimte zal een bijzonder serene sfeer in de lokalen brengen.

W2009069 GVBF-ADP-HCW-086-4 featured imageFoto: Gerard van Beek

W2009069_uitzicht klaslopaal_bewerkt

2-2018-06-28_WIE-RDV_0290dFoto: Rufus de Vries

Warffum-(4)

  • Erik Wiersema
  • Christiaan Coepijn, Esmee Bais